تبلیغات
نوشته ها و تصاویر - علت ورود حضرت معصومه (س) به ایران در 23 جمادیالاول

علت ورود حضرت معصومه (س) به ایران در 23 جمادیالاول

سه شنبه 21 آذر 1396 11:42 ق.ظنویسنده : مرضیه جلال کمالی

 

حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ یكی از بانوان بافضیلت و با شخصیت خاندان اهل بیت ـ علیهم السلام ـ می‌باشد محل تولد و رشد حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ خاندانی بود كه او را با دریایی از علم و معرفت روبه‌رو ساخت. ولی بیش از  ۱۰ بهار از عمر شریفش نگذشته بود كه پدر بزرگوارش با زهر جفا در زندان هارون به شهادت رسید و دریایی از غم و اندوه بر قلب شریفش فرو ریخت كه در این ایام غم و تنهایی، تنها مایه تسلی او برادرش امام رضا ـ علیه السّلام ـ بود كه ناگهان «مأمون» وجود اقدس امام هشتم را از كانون خانواده جدا نمود و به اجبار به خراسان جلب كرد و به اقامت اجباری در خراسان وادار نمود.

حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ كه بعد از پدرش تنها امیدش یعنی برادرش را از خود دور می‌دید بسیار آزرده خاطر و افسرده بود و نمی‌توانست دوری برادرش را تحمل بكند تا اینكه بعد از یك سال به سوی ایران حركت كرده اما اینكه علت سفر آن حضرت به ایران چه بوده دقیقاً مشخص نیست اما طبق اقوال و گزارشات موجود تاریخی علت سفر به ایران را اینطوری می‌توان بیان كرد.

۱ . طبق برخی از گزارشات علت سفر حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ به ایران جهت دیدار با برادر خودش بوده چون همانطور كه قبلاً هم اشاره شد حضرت معصومه بعد از شهادت پدر بزرگوارش علاقه و محبت و وابستگی خاصی به برادر خودش امام رضا ـ علیه السّلام ـ داشت و از محضر علمی و معنوی آن حضرت سود می‌برد حال كه امام و برادرش را از خود دور می‌دید نمی‌توانست این دوری را تحمل بكند از این رو تصمیم گرفت برای زیارت برادرش از مدینه به مقصد خراسان حركت بكند و در سال ۲۰۱ هجری وارد ایران گردید. [۱]

۲ . طبق نقل دیگر امام رضا ـ علیه السّلام ـ بعد از ورودش به خراسان نامه‌ای خطاب به خواهر گرامی‌اش فاطمه معصومه مرقوم فرمود و آن را توسط یكی از غلامانش به مدینه منوره ارسال فرمود. امام به غلامش دستور داد كه در هیچ منزلی توقف نكند تا در اندك زمان ممكن آن نوشته را به مدینه برساند. و حضرت معصومه به مجرد رسیدن نامه برادرش خود را آماده سفر نمود. [۲] البته جریان این نامه در كتابهای دست اول و قدیمی نیست. برخی محققین از لابلای مطالب كتابهای گذشته وجود چنین نامه ای را اثبات می كنند. [۳]

از این دو نقل استفاده می‌شود كه حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ به خاطر وابستگی كه به برادر بزرگوار خود داشته و اوضاع مساعد برادرش در خراسان آن حضرت را بر آن داشت تا به حضور برادر خود در خراسان برسد. لذا محقق بزرگوار آقای جعفریان می‌نویسد: پس از آمدن علی بن موسی ـ علیه السّلام ـ به ایران گروه‌هایی از «سادات» راهی ایران شدند. تسامح مأمون در مقابل سخت‌گیری پدرش نسبت به سادات، در رشد و سربلندی علویان، تأثیر بسزایی داشت و آمدن حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ به ایران از جمله مهاجرت هایی بوده كه در رابطه با آمدن امام رضا ـ علیه السّلام ـ به ایران صورت گرفته است. [۴]

مرعشی هم در این باره می‌نویسد: سادات از آوازة ولایت امام رضا ـ علیه السّلام ـ و پناهی كه مأمون به آن حضرت داده بود، ‌ روی به طرف ایران نهادند و مجموع برادران و بنواعمام كه به بیش از بیست نفر می‌رسید به ایران آمده و در قم مورد تكریم واقع شدند. [۵] در حالیكه در ساوه درگیری بین دشمنان اهل بیت و كاروان در افتاد كه حلی آن عده ای از همراهان او شهید شدند.

دلایل تاریخی

لازم به ذکر است سفر حضرت فاطمه معصومه ـ سلام الله علیها ـ و سایر امام‌زادگان و همراهان از روی غفلت نبوده است. بنا به دلایل تاریخی این سفر در حال علم و با آگاهی از اوضاع صورت گرفته است. این دلایل عبارتند از:

۱ . در كتاب كریمه اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ سخن از نامه امام رضا ـ علیه السلام ـ به حضرت فاطمه معصومه ـ سلام الله علیها ـ است كه امام ـ علیه السلام ـ خواستار سفر خواهرش شده است. نویسنده كتاب كه سند این نامه را از كتاب «من لایحضره الفقیه» نقل می‌كند آورده است كه حضرت امام رضا ـ علیه السلام ـ به یكی از غلامانشان دستور دادند كه نوشته‌ای را به خدمت حضرت فاطمه معصومه ـ سلام الله علیها ـ برسانند و حضرت به مجرد رسیدن نامه آماده سفر شدند. [۶]

۲ . سیاست مأمون كه خلیفه مسلمین بود ابتدا درصدد جلب نظر علویان به سوی خود بود و سیاست خوبی با علویان داشته ولی بعداً این سیاست تبدیل به شكنجه و آزار و اذیت علویان منجر گشت. شاید به همان خاطر حضرت فاطمه معصومه ـ سلام الله علیها ـ و سایر امام‌زادگان دست به سفر زدند.

«مأمون بعد از شهادت امام رضا ـ علیه السلام ـ به سال ۲۰۲ قمری طی نامه‌ای به بنی عباس و موالی آنها در بغداد، از آنها استمالت نمود و پایان سیاست گرایش به علویان را اعلام كرد و سیاست سابق دولت عباسی در قتل عام شیعیان و سركوب طالبیان را به رویه‌ی ثابت خود قرار داد.»[۷]

۳ . اكثر منابع علت سفر حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ را زیارت برادرش ذكر كردند. در هیچ یك از منابع در مورد غفلت آن بانو حرفی نزدند.

از منابع مهم می‌توان به كتب ذیل اشاره كرد:

كتاب «تاریخ قم»، نوشته حسن بن محمد بن حسن، [۸] كتاب «حیاة الست» «تألیف مهدی منصوری»، [۹] «ریاحین الشریعة» تألیف ذبیح الله محلاتی، [۱۰] «منتهی الآمال»، تألیف شیخ عباس قمی [۱۱] و ...

۴ . مسیرهایی كه حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ جهت سفر انتخاب كردند آن مسیرهایی بود كه امام رضا ـ علیه السلام ـ از آنها ممنوع شده بودند. این یعنی دقت و آگاهی و یعنی اینكه ایشان می‌خواستند هدف از سفر برادرشان را تبلیغ و تبیین كنند و فرهنگ ناب و اصیل اسلامی را بیان كنند.

مأمون امام ـ علیه السلام ـ را از مسیرهایی كه شیعه‌نشین بودند مانع شد تا مبادا شورش و طغیان بر علیه حكومت و دولت صورت گیرد حضرت فاطمه معصومه ـ سلام الله علیها ـ با دقت و زیركی خاص از این مسیرهای ممنوع شده سفر كردند تا توطئه مأمون را خنثی كنند و همچنین ورود فاطمه معصومه ـ سلام الله علیها ـ به قم كه مركز تجمع مخالفان دولت عباسی بود دلیل بر انتخاب و اراده آن حضرت در این سفر است. [۱۲]

یك دلیل مهم دیگر:

۵ . یك مطلب مهم كه بالاتر و مهمتر از همه موارد یاد شده می‌باشد فشار و اختناق حاكم بر عراق بود كه منجر به هجرت امامزادگان و همراهان و حتی حضرت فاطمه معصومه ـ سلام الله علیها ـ از مدینه به سوی ایران گردیده است:

«در دوران خلفای اموی و عباسی، یكی از جریانهای معارض و ستیزه‌گر با ایشان، علویان بودند. در دوره حكومت ظالمانه حجاج بن یوسف (۷۵ ـ ۹۵ هـ) بر عراق، علویان در معرض آماج حملات وی قرار گرفتند. این امر موجب گردید تا علویان به منظور پناه‌جویی متوجه سرزمینهای شرق قلمرو خلافت گردند. علویان كه به عنوان جریان معارض، مورد ضرب و شتم و تعقیب عمال خلفا قرار می‌گرفتند، در جستجوی پناهگاه مناسبترین منطقه را در ایران، مناطق هموار جنوب، سلسله كوه‌های البرز، یعنی شهرهایی چون قزوین، ری، قم، ساوه و آوه تشخیص دادند. این نواحی بیشتر بدین علت مورد توجه بود كه در مواقع خطر، دستیابی به مناطق كوهستانی مشرف به این شهرها به سهولت امكان‌پذیر می‌گشت.

بعد از این (قیام یحی بن عبدالله) نیز مهاجرت علویان ادامه یافت و به هنگام طرح مسأله ولایتعهدی حضرت رضا ـ علیه السلام ـ شماری از علویان به همراه آن حضرت به خراسان آمدند. وقتی آوازه این حركت در جهان اسلام پیچید، علویان دیگری از نقاط مختلف، بویژه مدینه، عازم خراسان گشتند. حضرت رضا ـ علیه السلام ـ بیست و یك برادر داشت كه همه آنها به همراهی بنی اعمام خود از سادات حسینی و حسنی به سوی خراسان حركت كردند.

آنان وقتی به نواحی ری رسیدند، بر خبر شهادت آن حضرت وقوف یافتند و مورد تهدید و تعقیب مأموران قرار گرفتند. برخی از این سادات در همین نواحی به شهادت رسیدند، ولی اكثر آنها به كوه‌های طبرستان پناه برده، در آن دیار سكونت گزیدند.

عده‌ای از علویان نیز كه به همراه برادر حضرت رضا ـ علیه السلام ـ مشهور به «سید جمال‌الدین اشرف» تا شهر قم آمده بودند، به محض وصول خبر شهادت آن حضرت، از راه قزوین به دیلمان پناه بردند... مهاجرت علویان در دوره‌های بعد نیز ادامه یافت...»[۱۳]

نتیجه‌گیری:

با دلایل تاریخی که گفته شد، مشخص می شود حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ و سایر امام‌‌زادگان و همراهان از روی غفلت دست به سفر به سوی ایران نمی‌زدند، نامه‌ امام رضا (ع)، سیاست مأمون، دیدار امام رضا (ع)، تبلیغ امامت و مذهب تشیع، انتخاب مسیر و از همه مهمتر جوّ اختناق و فشار حاكم بر عراق از جمله دلایل تاریخی است كه حضرت معصومه (س) برای دیدن برادرش به سمت ایران حركت كرد و در این راه از تبلیغ امامت و مذهب تشیع فرو گذار نكرد. [۱۴]

لذا با توجه به این توضیحات، می توان گفت که دو عامل مهم باعث شد حضرت معصومه (س) به ایران سفر كنند:

۱. علاقه بسیار شدید بین امام رضا ـ علیه السّلام ـ و حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ كه فوق العاده زیاد بود و حضرت معصومه (س) از جهات گوناگونی وابستگی خاصی به برادرش داشت.

۲. موقعیت عالی امام رضا ـ علیه السّلام ـ در دستگاه خلافت مأمون كه فرصتی بود برای فرزندان پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ و سادات برای تبلیغ تشیع كه از هر سو به طرف ایران مهاجرت كردند و مورد محبت مردم قرار گرفتند.


آخرین ویرایش: سه شنبه 21 آذر 1396 11:43 ق.ظ

 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر