خط در ایران

دوشنبه 17 آبان 1395 08:30 ق.ظنویسنده : مرضیه جلال کمالی

 

 

اولین کسی که خط فارسی را بر نهاد و طبقه نویسندگان را تعیین کرد " لهراسب " بود. فردوسی در شاهنامه از لهراسب به اینگونه یاد می کند:

چو گشتاسب را داد لهراسب تخت 

فرود آمد از تخت و بر بست رخت

بپوشید جامه پرستش پلاس   

 خدا را بدینگونه باید سپاس

اولین کسی که خط توأما (دو طرفه) را ابداع کرد

"مجنون" فرزند "کمال الدین محمود رفیقی" از هنرمندان نامی قرن دهم هجری است. وی شاعر و خوشنویس بوده و نام اصلی او نه خود نوشته ونه تذکره نویسان ذکر کرده اند. وی مردی درویش مسلک بود و طبعی شوخ داشت و در خوشنویسی متفنن بود. گاهی به دست چپ می نوشت، و گاهی کلمات را از چپ به راست و وارون، و همگی تذکره نویسان متفقند که به قدرت وی کسی در چپ نویسی نیامده است. صاحب گلستان هنر نوشته است که نستعلیق را با مزه و پخته می نوشت. و از جمله خطی اختراع کرده بود که از ترکیب کلمات آن صورت انسان و حیوان به هم می رسید و از جمله این مصراع را "نرخ شکر و قند شکست از شکرستان" از دو طرف نوشته بود به صورت سه چهار آدمی که بر زبر یکدیگر بوده باشند و صورت و خط هر دو در کمال خوبی و مرغوبی بود.

مؤلف خط و خطاطان نوشته است: مجنون بن کمال الدین رفیقی هروی از چپ نویسان بزرگ است که در نوشتن هفت قلم تسلط داشته و خطی به نام توأمان (دو طرفه) اختراع کرد. خود در این باره گفته است که:

 توأمان مخترع مجنون است  /  که قلم چهره گشائیها کرد

تا شدم مخترع و صورتکش / خطکم صورتکی پیدا کرد

اولین کسی که خط نستعلیغ را ابداع کرد

اولین کسی که خط نستعلیق را به خوبی و زیبایی نوشته "میر علی تبریزی" بود که در عصر تیموریان می زیسته است. گویند یگانه آرزو و آمالش این بود که خطی احداث و اختراع نماید، که از زیبایی و قشنگی ناسخ تمامی خطوط معموله و متداوله باشد تا عاقبت کامیاب گردید.

وی به پایمردی، کوشش و سعی و فکر عمیق توانست از خط نسخ و تعلیق خط "نسختعلیق" که بعدها مخفف و "نستعلیق" گشت اختراع و ابداع نماید و آن را تحت قواعد صحیحه و قوانین مضبوطه درآورد. "سلطان علی مشهدی" ملقب به "سلطان الخطاطین" در منقبت و محمدت خواجه میر علی گوید:نسخ و تعلیق اگر خفی و  جلی است / واضع اصل خواجه میر علی است

تا که بوده است عالم و آدم / هرگز این خط نبوده در عالم

وضع فرمود او ز ذهن دقیق /از خط نسخ وز خط تعلیق

نی کلکش از آن شکر ریز است/کاصلش از خاک پاک تبریز است

و خواجه میر علی را فرزندی برومند و عالی فکرت موسوم به "میر عبدالله" بود که او بعد از پدر نواقص خط نستعلیق را کامل نمود، و خواجه میر علی دوم مخترع خط بوده که نخستین "ابن مقله وزیر شهید" خط نسخ را احداث فرمود و دوم خواجه میرعلی خط نستعلیق را اختراع کرد.

اولین کسی که خط نسخ را ابداع کرد

ابو علی محمد بن حسین بن مقله بیضاوی شیرازی قدوة الکتاب (ابن مقله) از اجله فضلا و اعزه وزرا و اسخیا و علما بود و در علوم و فقه و تفسیر و ادبیات و تجوید و شعر و خط و ترسل و انشا نظیر نداشت، و مخصوصاً در نگاشتن خط کوفی و سپس خطوط مستحدثه که خود واضع و مخترع آنها بود هیچ کس به پایهً او نرسیده است. ابن مقله به واسطه صعوبت نگاشتن خط کوفی همت بر این گماشت خطی از خط کوفی استخراج کند کههر کس بتواند به آسانی تحریر نماید. با آنکه همواره در دستگاه خلفا به مناصب عالیه مخصوص بود، متوجه به تسهیل این کار شد و قواعد متین و اسلوبی محکم اختیار و اختراع کرد و مدار خط را بر دایره و سطح گذارد.

از خط کوفی خطی احداث کرد و آن را خط محقق نامید و در تحت قاعده صحیحی در آورد. آنگاه به ایجاد خط ریحان پرداخت و در اندک مدت خط محقق و ریحان در میان مردم انتشار یافت. آنگاه خط ثلث ریحانی را از خطرریحان بیرون آورد و تحت قاعده اش کشید و مانند خطوط محقق و ریحان به درجه کمالش رسانید. سپس به اختراع خط نسخ موفق گشت. چون صیت فضائل و مناقب ابن مقله در انحای عالم منتشر گشت مردم از هر جا به جهت تحصیل فن خط به بغداد آمده و مرجع متعلمین گردید. خط نسخ را به جهت سهولت آن نسبت به سایر خطوط نسخ گفتند که ناسخ سایر خطوط شد. این مقله قرآنی به خط نسخ نگاشت و خطوط محقق و ریحانی و کوفی را در سر سوره ها قرار داد و چون خواست کتابت قرآن با سایر خطوط فرق داشته باشد خط توقیع را احداث کرد.

 ابن مقله در عصر روز پنجشنبه بیست و یکم شوال سنه دویست و هفتاد و دو هجری قمری در بغداد متولد شد. این هنرمند به امر "المقتدر بالله" به تخت صدارت نشست و روز به روز به اقتدار و اعتبارش افزوده می گشت. در سنه سیصد و هجده عده ای از حسودان از او نزد المقتدر سعایت کردند تا معزول گشت. او از بغداد به فارس روانه گشت و تا سنه سیصد و بیست در فارس اوقات می گذرانیدتا مردم بغداد به المقتدر بالله بشوریدند و پس از سقوط وی القاهر بالله را به تخت خلافت برگزیدند. القاهر، ابن مقله را از فارس بخواست و او را خلعت وزارت پوشانید و بر شئونات سابقه اش دو چندان بیفزود. طولی نکشید که عده ای دیگر در حق از زبان به سعایت گشودند و القاهر او را از نظر بینداخت و از وزارت معزول کرد. پس از چندی باز مردم بغداد بشوریدند و القاهر را نیز از تخت به زیر آورده و  در چشمانش میل کشیدند. بعد از او " محمدبن مقتدر" با لقب "الراضی بالله" به خلافت رسید و ابن مقله مجدداً به وسیله او خلعت صدارت پوشید ولی برای بار سوم از صدارت خلع و نهایتاً پس از شکنجه و آزار به سعایت عده ای حسود نابخرد دست راست او را از بدن جدا کردند

اولین کسی که خط شکسته نستعلیغ را مرسوم کرد

آخرین خط هنرمندانه ای که در زبان پارسی پا به دائره وجود گذاشته است خط شکسته می باشد. این خط در اواسط قرن یازدهم هجری یعنی در اواخر دوره صفویه ظاهر شده و کیفیت پیدایش آن، این بود که چون خط شکسته تعلیق که در نوشتن رقعه ها و فرمانها به کار می رفت در نوشتن و خواندن دشوار بود، از قلم نستعلیق به جای شکسته تعلیق برای این کار استفاده شد. این خط همان نستعلیق است که بر اثر تند نویسی به صورت شکسته بیرون آمد و به شکسته نستعلیق مرسوم گردید.

آورده اند که برای اولین بار "مرتضی قلی خان شاملو" که از نستعلیق و تعلیق نویسان دربار "شاه سلیمان صفوی" بود ترکیبات جدیدی را از تند نویسی در خط نستعلیق به وجود آورد و به نوشتن قوسها و  دوایر و اتصال آنها سرعت بیشتری بخشید که در نتیجه این دگرگونی کلمات آن اندکی خردتر گردید و بدین طریق خط شکسته نستعلیق پدیدار گشت. مرحوم "عبدالمحمد خان " صاحب کتاب پیدایش خط و خطاطان نوشته است که در دوره صفویه مرتضی قلی خان شاملو، حاکم هرات آن را از خط نستعلیق استخراج کرده و "میرزا شفیعا هراتی" از خوشنویسان این قلم که منشی همین مرتضی قلی خان شاملو بوده آن را تکمیل کرد است. باظهور "درویش عبدالمجید طالقانی" و روی آوردن وی به خط شکسته تحولی نوین و حیاتی تازه در نوشتن این خط به وجود آمد.


آخرین ویرایش: دوشنبه 17 آبان 1395 08:31 ق.ظ

 
سه شنبه 23 مرداد 1397 06:06 ق.ظ

You actually expressed it exceptionally well!
buy viagra at buying viagra sildenafil buy online uk sildenafil pharmacy how can you buy viagra online buy viagra generic can you purchase viagra online buy viagra online generic get a viagra prescription online online viagra uk
دوشنبه 22 مرداد 1397 09:47 ب.ظ

Very good info. Regards!
best generic drugs cialis buy cialis uk no prescription cialis ahumada cialis reviews order a sample of cialis cialis generic tadalafil buy legalidad de comprar cialis wow cialis 20 where cheapest cialis acheter cialis kamagra
دوشنبه 7 خرداد 1397 09:01 ق.ظ

Nicely put, Kudos!
buy cialis online tadalafil tablets generic for cialis safe site to buy cialis online safe site to buy cialis online cialis 20 mg cost prezzo di cialis in bulgaria safe dosage for cialis the best site cialis tablets no prescription cialis cheap
جمعه 7 اردیبهشت 1397 11:45 ب.ظ

Kudos. Quite a lot of forum posts.

prices on cialis 10 mg tesco price cialis we recommend cheapest cialis enter site natural cialis if a woman takes a mans cialis generico cialis mexico cialis official site link for you cialis price price cialis wal mart pharmacy cialis for sale
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 06:50 ب.ظ

Helpful content. Thank you.
viagra generic online pharmacy where can i buy cheap viagra online buy viagra generic viagra for cheap prices canadian pharmacy viagra ordering viagra where can you buy viagra without a prescription uk cheap viagra buy viagra forum where can i buy generic viagra online
شنبه 18 فروردین 1397 09:10 ق.ظ

You revealed this effectively.
tesco price cialis cialis kaufen wo cialis 20 mg effectiveness cialis for sale cialis for daily use cialis 100 mg 30 tablet cialis australia org we like it cialis price cialis per paypa cialis uk
دوشنبه 28 اسفند 1396 02:34 ب.ظ

Kudos. I enjoy it!
how to buy cialis online usa cialis 30 day sample buy cialis uk no prescription cialis authentique suisse look here cialis order on line cialis generisches kanada tadalafil tablets cialis y deporte buying cialis in colombia buy cialis online
جمعه 17 آذر 1396 08:17 ق.ظ
Nice post. I was checking continuously this weblog and I'm impressed!
Extremely useful info specially the ultimate part :) I maintain such information a lot.

I was looking for this particular information for a very long time.
Thanks and best of luck.
دوشنبه 27 شهریور 1396 10:01 ب.ظ
Nice post. I was checking continuously this
blog and I'm impressed! Very helpful information specially the
final phase :) I handle such information much.
I was seeking this particular info for a long time.
Thank you and good luck.
دوشنبه 17 آبان 1395 01:33 ب.ظ
خیلی دوست دارم تبادل لینک داشته باشم.بهم سر بزن اگه خوشت اومد تبادل انجام بده
دوشنبه 17 آبان 1395 01:26 ب.ظ
آیا کسی از وبلاگت بازدید میکنه؟ با ما در انجمن وبلاگ نویس ها همراه شوید و نام وبلاگتون رو در کنار صدها وبلاگ دیگر ثبت کنید. وبلاگ شما هم دیده خواهد شد
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر