تبلیغات
نوشته ها و تصاویر - نخستین امپراطوری

نخستین امپراطوری

شنبه 15 آبان 1395 08:06 ق.ظنویسنده : مرضیه جلال کمالی

 

ایران یکی از کشورهایی است که در سراسر تاریخ خود دارای دو قلمرو بوده است. از همان آغاز شاهنشاهی هخامنشی که نخستین امپراتوری جهان خوانده شده است، ایران همواره خارج از خاک اصلی خود تعدادی سرزمین وابسته داشته است که در سنگ نوشته هایی چون بیستون و کتیبه خشایارشاه و نیز نوشته های هِرودت آمده است .

 

کشورهایی که دارای تمدن دیرینه بوده و خارج از مرزهای خود بر سرزمینهای دیگر تأثیر گذاشته اند، دارای دو قلمرو هستند: قلمرو جغرافیایی و قلمرو فرهنگی . قلمرو جغرافیایی معنای روشنی دارد و همان است که به عنوان مرزهای بین المللی برای هر کشور مشخص شده و تقریباً ثابت است. هر چند که این مرزهای جغرافیایی نیز در کشور کهنی چون ایران، در فراز و نشیبهای تاریخی دچار تغییرات زیادی شده و پاره هایی از آن جدا شده است اما منظور از قلمرو فرهنگی ، منطقه تحت پوشش فرهنگی یک کشور و حوزه گسترش و نفوذ معنوی یک تمدن است .

ایران بیش از هزار و صد سال به عنوان یکی از دو قدرت فائق جهان مطرح بوده است. هخامنشیان 220 سال، اشکانیان 476 سال و ساسانیان 428 سال عمر کرده‌اند.

خزانه گذشته تمدنی ایران سرشار و پربار است. به باور اندیشمندان و محققان تاریخ و فرهنگ ایران، تاریخ ایران به اندازه‌ای غنی و پرماجرا و فرهنگ آن به اندازه‌ای پیچیده و انبوه است که چند کتاب قطور حقش را ادا نمی‌کند.

ایران کشوری است که هم جغرافیایش حساسیت خاص دارد و هم تاریخش، و این امر به ویژگیهای موقعیتی آن بازمی گردد. موقعیت جغرافیایی ایران به گونه‌ای است که از قدیمی ترین زمان در معرض تمدنهای گوناگون بوده و با سایر کشورها همواره در داد و ستد فرهنگی به سر برده است . به علت همین موقعیت، ایران رابط میان شرق و غرب و شمال و جنوب بوده است. دیگر اینکه ایران پایگاه یکی از کهن ترین و فعال ترین تمدنها بوده که رشته‌اش هرگز قطع نشده است. ایرانیان نخستین حکومت فراگیر را در زمان هخامنشیان پدید آوردند و تا اندازه‌ای اندیشه ایجاد یک حکومت جهانی را در سر داشته‌ اند. نشانه های این حکومت جهانی نه تنها در سیاست کورش، بلکه در عرفان ایران منعکس است. ایرانیان در دوران بعد از اسلام نیز ، امپراطوری فرهنگی را جانشین امپراتوری سیاسی کردند که دامنه‌اش از دروازه چین تا مدیترانه، و از شبه قاره هند تا جنوب روسیه را دربر می‌گرفته است. در این قلمرو، بسیاری از بزرگترین آثار فکری و ادبی بشری، به جهان عرضه شده است.


اقوام ایرانی

 

یکی از ویژگیهای نمایان اقوام ایرانی، تحرک جغرافیایی زیاد آنهاست. آنها در هیچ دوره ای از تاریخ چند هزار ساله شان هرگز در منطقه ای با مرزهای مشخص جغرافیایی ساکن و ثابت نبوده اند، بلکه در یک پهنه وسیع جغرافیایی و در واقع در سراسر جهان متمدن آن زمان پیوسته در تحرک بوده اند و همین تحرک / پویایی و سرزندگی ویژه ای به آنها بخشیده است. سرزمین اقوام ایرانی در تاریخ از جنوب سیبری تا بین النهرین و آسیای صغیر تا هند و مرزهای چین کشیده می شد و از همان سپیده دم تاریخ تا پیش از سده هجدهم، اقوام ایرانی در سراسر این پهنه گسترده پراکنده شده و همه این مناطق و در واقع بیشتر جهانِ واقع در مدار تمدن را سرزمین خود می دانستند.

قوم ایرانی که شاخه ای از اقوام هند و ایرانی (آریایی) به شمار می آید، در اواخر هزاره دوم پیش از میلاد از سرزمین اصلی‌شان در شمالی ترین بخش آسیای میانه به تدریج به سرزمینهای گرمتر مهاجرت کرد و از شمال شرق و غرب دریای خزر وارد فلات ایران شد. به اعتقاد «رومن گیرشمن» (Roman Ghirshman) باستان شناس فرانسوی ، این مهاجرت داوطلبانه نبوده و مانند دیگر موجهای مهاجرت اقوام آسیای میانه، بر اثر سرما و فشار اقوام دیگر ، از مناطق شمالی تر و سردتر به نواحی جنوبی تر و گرمتر، تحقق یافته بود. آریائیها ابتدا به "سُغدیانا" یعنی سمرقند و بخارا و "/مُرغیانا" که نام قدیم منطقه مرو بوده است، وارد شدند و از آنجا به خاطر هجوم ملخها و قبایل دشمن به مناطق جنوبی‌تر، یعنی بلخ و سپس خراسان رسیدند و از آنجا در ایران پراکنده شدند.


جمعیت آریایی را باید به دو بخش تقسیم کرد یک بخش آنهایی بودند که به فلات ایران مهاجرت کردند و گروه دیگر سکاها بودند. سکاها در دوران باستان مایة وحشت و غارت و ویرانی سرزمینهای متمدن تر و یکجانشین‌تر مناطق جنوبی تر و غربی‌تر بودند . آنان به فرهنگ شبانی و چادرنشینی و جنگهای غارتگرانه وابسته مانده بودند. اما جمعیت آریایی مهاجر، پس از برخورد با فرهنگهای نیمه کشاورز و یکجانشین‌تر فلات ایران، زندگی تمدنی و یکجانشینی را پذیرفتند و راه همکاری و همدلی و داد وستد فرهنگی با اقوام بومی و غیرآریایی را در پیش گرفتند. به این ترتیب آنان سرنوشتی جدا از سرنوشت سکاهای نیمه وحشی و بیابانگرد و غارتگر را برای خود رقم زدند.

ورود آریاییها به فلات ایران، با طایفه مادها آغاز شد. آنها نخستین بار در مناطق ری و اکباتان (همدان) پدیدار شدند و با تمدن عیلام در خوزستان و دشتهای واقع در جنوب شرق بین‌النهرین ارتباط برقرار کردند. جمعیت اصلی مادها از همان آغاز با مردم بومی ترکیب شد و به جای ستیز با اقوام بومی ، آنها را در خود جذب کردند. آریاییها در فلات ایران با مردمی روبرو شدند که مانند عیلامیان از تمدن شهرنشینی و کشاورزی مبتنی بر تأسیسات پیشرفته آبیاری برخوردار بودند و در این زمینه حتی پیشینه‌ای چند هزار ساله داشتند.


در کتاب «تاریخ ایران کمبریج» تصریح می کند تمدن و زندگی یکجانشینی در فلات ایران پیش از ورود آریاییها تا هزاره هشتم پیش از میلاد پیشینه دارد و نشانه‌های چنین زندگی همراه با اهلی کردن جانوران و کاشت گیاهان و حبوبات به چشم می‌خورد. کشفیات باستان شناختی در شهر سوخته زابل در شرق ایران نیز گواه بر این است که در این نقطه از فلات ایران، حدود 4000 سال پیش شهری با وسعت چندین هکتار وجود داشته که از تأسیسات آبرسانی با لوله‌های سفالی و تقسیم کار و گروههای شغلی جداگانه برخوردار بوده است. حتی برخی از پژوهشگران مانند آرتور پوپ بر پایه داده‌های باستانشناختی به این نتیجه رسیده‌اند که : «کشاورزی و شاید صناعتهایی که به آن وابسته‌اند، یعنی کوزه‌گری و بافندگی، در فلات ایران آغاز شده است. از جنبه های گوناگون اساسی، تمدن در این ناحیه 500 سال پیش از مصر، 1000 سال پیش از هند و 2000 سال پیش از چین آغاز شد. بسیاری از نقاطی مانند لرستان که اکنون جایگاه و خط سیر قبایل کوچرو است، در دو هزار سال پیش از میلاد سکونت گاه مردمی یکجانشین بود و در بسیاری از نقاط ایران، از جمله مناطق نیمه بیابانی، یکجانشینی بسیار گسترده‌تر از زمان کنونی بود.» از متنهای خط باستانی میخی چنین برمی‌آید که بر اثر رشد زندگی یکجانشینی و اقتصاد مبتنی بر دامداری و کشاورزی در قلمروهای باختری ایران، دولت - شهرهایی پدید آمده بودند که از یک منطقه کشاورزی و مرکزش شکل گرفته بودند که از حد وابستگیهای قبیله‌ای فراتر رفته و نوعی هویت فراقبیله‌ای و کشوری را از خود نشان می‌دادند.


پارسها که بعدها نخستین و بزرگترین امپراتوری هزاره نخست پیش از میلاد را برپا کردند، پیش از آنکه در تاریخ جهان به گونه‌ای نمایان و برجسته پدیدار شوند، در اطراف دریاچه ارومیه در شمال غربی ایران مسکن گزیدند و پس از مدتی به دلایلی که هنوز شناخته نشده‌اند به سرزمین فارس در جنوب مهاجرت کردند و دولتی دست نشانده مادها را تأسیس کردند. پارسها از جهت نژادی و فرهنگی با مادها خویشاوندی داشتند و پیوندهای گوناگون آنها با مادها چندان فراوان بود که بیشتر تاریخنگاران دوران ماد و پارس را چونان دوره واحدی بررسی می کنند.

مادها و پارسها پس از مهاجرت به فلات ایران در صدد انهدام تمدنهای فلات ایران برنیامدند و برخلاف شیوه ای که در آن دوران بسیار رایج بود، باب همکاری و داد و ستد فرهنگی را با آنها باز کردند و عیلامیان در اوج امپراتوری پارسی هخامنشی، مانند مادها به عنوان شریک و همکار نزدیک پارسها شناخته می شدند.

 

پارسها که بعدها نخستین و بزرگترین امپراتوری هزاره نخست پیش از میلاد را برپا کردند، ابتدا در اطراف دریاچه ارومیه مسکن گزیدند و سپس به سرزمین فارس کنونی در جنوب ایران مهاجرت کردند و دولتی دست نشانده پادشاهی ماد را تأسیس کردند که زمینه ساز امپراتوری هخامنشی شد. مادها و پارسها پس از مهاجرت به فلات ایران ، برخلاف شیوه ای که در آن دوران بسیار رایج بود، باب همکاری و داد و ستد فرهنگی را با آنها باز کردند.

سرزمین پارس که کانون امپراتوری هخامنشی بود، سرزمینی بی‌بهره از تمدن و مرکز زندگی قومی ابتدایی نبود، بلکه بر پایه سفالینه‌ها و نوشته‌های میخی حک شده بر لوح‌های گلی که در تخت جمشید کشف شده، در کانون تمدنی جای داشت که از ساحل سوریه تا هند کشیده می‌شد.

 

امپراطوری هخامنشی

پارسها پس از چندی بر مادها چیره شدند و نخست تمدنهای واقع در فلات ایران را که چندین هزار سال پیشینه داشتند، یکپارچه ساختند و از آنجا به بین‌النهرین و آسیای صغیر و آسیای میانه و کرانه‌های سند در هندوستان رسیدند و در واقع، سراسر جهان متمدن، به جز دولت-شهرهای آتن و اسپارت و چین، را تحت فرمانروایی خود درآوردند. تصرف این سرزمینها تنها با نیروی نظامی انجام نگرفت، بلکه در بیشتر موارد، سپاه ایران به عنوان نیروی رهایی‌بخش و با همکاری اقوام بومی ، این مناطق را تصرف می کرد. اقوام ایرانی به عنوان سازمان دهنده و اداره کننده شاهنشاهی هخامنشی در سراسر جهان متمدن آن دوران پراکنده شدند و در این دوره تحرک اقوام ایرانی به اوج خود رسید. هخامنشیان با ساختن جاده شاهی که از شوش در جنوب ایران تا لیدی در آسیای صغیر (ترکیه امروزی) امتداد داشت، نخستین بار امکان ارتباط بهتر مادی و معنوی اقوام گوناگون بشری را فراهم ساختند.


امپراتوری هخامنشی خصلتی تکثرگرا (پلورالیستی) داشت و برخلاف امپراتوریهای کوچک گذشته، مانند بابل و آشور، لشکرکشی هایش با هدف انهدام و غارت اقوام و فرهنگهای دیگر نبود. آنها در هر فتحی می کوشیدند خود را پشتیبان و ادامه دهنده فرهنگ و تمدن قوم فتح شده نشان دهند و اجازه می دادند که اقوام فتح شده با آزادی نسبی شیوه‌های مرسوم زندگیشان را ادامه دهند. فرمانروایان هخامنشی به جای غارت اموال و داراییهای منقول و غیر منقول که شیوه رایج اداره سرزمینهای فتح شده تا آن زمان بود، در ازای گرفتن مالیات، از اموال و فرهنگ اقوام این سرزمینها پاسداری می‌کردند. مردم این کشورها در دین ، امور اقتصادی و داد و ستد آزادی نسبی داشتند. جنگهای ویرانگر و جانکاه که قرنها آرامش و امنیت زندگی را از مردم سلب کرده بود، فروکش کرد و اقوام متمدن طعم زندگی در صلح و امنیت را در امپراتوری هخامنشیان چشیدند.


با سقوط امپراتوری هخامنشی به دست اسکندر در 330 پیش از میلاد ، در پراکندگی جهانی اقوام ایرانی تغییر چندانی پدید نیامد، زیرا اسکندر پس از برخورد سرکوبگرانه اولیه با تمدن و فرهنگ ایرانی، زود به این نکته پی برد که برای اداره متصرفات خود به مدیران لشکری و کشوری ایرانی که پیشینه‌ای چند صد ساله در اداره یک امپراتوری جهانی داشتند، نیازمند است. برای همین بود که اسکندر بسیاری از مدیران نظامی و اداری ایرانی را در همان سمتهای پیشین خود ابقاء کرد و تنها شهرهای خود ساخته‌اش را به دست یونانیها سپرد تا بر اساس الگوهای یونانی اداره شوند.

پس از مرگ اسکندر و دوره به نسبت کوتاه جانشینانش ( سلوکیان ) ، و روی کار آمدن اشکانیان در ایران، دوران امپراتوری واحد جهانی به سر آمد و جهان بین دو امپراتوری روم و ایران تقسیم شد.

اشکانیان


اشکانیان از خاندانهای آریایی شمال شرق ایران بودند که در امپراتوری هخامنشی نقش کانونی و تعیین کننده ای نداشتند و بر خلاف نقاط مرکزی و جنوبی و غربی ایران که جایگاه مراکز و کانونهای سیاسی و فرهنگی هخامنشی بودند، این منطقه از فلات ایران در حاشیه فرهنگ هخامنشی جای داشت.

اشکانیان در نخستین دوره حکومتشان به شدت تحت تأثیر فرهنگ یونانی قرار گرفتند و حتی به زبان یونانی آشنایی کامل یافتند و آن را زبان رسمی خود قرار دادند. آنها پس از حرکت به سمت مناطق جنوبی تر ، پوسته یونانیشان را اندک اندک از خود جدا کردند و به فرهنگ اصیل ایرانی بیش از پیش روی آوردند. آنها سرانجام بین‌النهرین را از دست فرمانرایان یونانی سلوکی بازپس گرفتند و درست روبروی شهر سلوکیه و در سوی دیگر دجله، شهر تیسفون را به عنوان پایتخت خود برپا کردند. در این هنگام یونان‌زدگی اشکانیان تقریبا محو شد و به جای زبان یونانی، ایرانی پهلوی را به عنوان زبان رسمی برگزیدند و به دین و آیین اصیل و سنتی ایران یعنی زرتشتیگری، روی آوردند.

تحول مهمی که در این دوره رخ داد ، این بود که مناطق خاوری و شمال شرق ایران که در دوره هخامنشی و سلوکیان نقش حاشیه ای و غیر اساسی داشتند، در این دوره به بدنه اصلی فرهنگ و تمدن ایرانی متصل شدند و بدین سان در فرهنگ اصلی ایران ادغام شدند .

 

جاده ابریشم

یکی دیگر از تحولات تعیین کننده دوره اشکانی، باز شدن جاده ابریشم بود که ایران حلقه واسط آن بود و در کانون این جاده قرار داشت .

از قدیمی ترین ایام در ایران راه های کوتاه و بلند با کاربردهای گوناگون پدید آمده بودند که با راه های بزرگ قاره ای پیوند داشته اند. یکی از این راه های اصلی «جاده ابریشم» است که از شرق چین (سیان) تا میانه اروپا (به ویژه شهرهای مهم تجاری مانند ونیز) امتداد داشته است. سیاحان , بازرگانان و مبلغان مذاهب گوناگون در این جاده رفت و آمد داشته و ساکنان منطقه های مختلف جهان را با فرهنگ و اندیشه های متنوع آشنا می کرده اند.



باستان شناسان و پژوهشگران امروز می توانند پاره ای از عناصر فرهنگها و تمدنهای پدید آمده در مسیر جاده ابریشم را بشناسند. از ورای این کاوشها و اطلاعات به جا مانده است که پیوندهای فرهنگی و تمدنی میان اقوام گوناگون در مسیر چند هزار کیلومتری جاده ابریشم نمایان می شود.

از سوی دیگر با تتبع و موشکافی علمی می توان در همین مسیر، تمدنها و فرهنگهایی را مشاهده کرد که دارای نوعی ویژگی و تعلق بوده و با دیگر تمدنها و فرهنگها متفاوت هستند. این مشخصات و ممیزات ، صبغه و هویتی دارند که «ویژگی تمدنی » نامیده می شوند.


در مسیر طولانی جاده های ابریشم از چین تا بوسنی و هرزگوین در اروپا و در پهنه راه های دریایی و زمینی آن تمدنهای متعددی قرار داشته اند. تمدنهایی چون: چین، هند، ایران، یونان، روم، و تمدنهای پراکنده اقوام آسیای شمالی. همچنین در این مسیر حوزه های فرهنگی و دینی گوناگونی مجال بروز و گسترش یافته اند که بودایی، برهمایی، زرتشتی، یهودی، مسیحی و اسلامی از آن جمله اند.

تمدن درخشان اسلامی که در پدید آوردن آن اقوام گوناگون در مسیر راه های ابریشم سهیم بوده اند، به علت شرایط جغرافیایی ایران و شکوهمندی موقعیت تمدنی آن، به عنوان محور، در سراسر راه های یاد شده از خود نشانهای روشنی از اعتلای این فرهنگ و تمدن باقی گذاشته است.



در همه سرزمینهای پیرامون راه ابریشم ، ایران و حوزه نفوذ فرهنگی آن از سیحون در آسیای مرکزی تا بین النهرین در عراق و از سِند در پاکستان تا آناتولی ، نقش میان جاده ای خود را در راستای تعامل فرهنگها به خوبی ایفا کرده است، به طوری که به اذعان محققان و پژوهشگران ، بیشتر شهرهای ایران در این راه، تلاقی دهنده فرهنگها بوده اند.

ایرانیان همیشه با قومهای همجوار مثلاً در دوره باستان؛ سومر ، آشور و بابل از یک سو و هند و چین از سوی دیگر، و فرهنگ و زبان و معارف و مذاهب آنها در ارتباط قرار داشتند. ساکنان سرزمینهای پیرامون ایران نیز با برخورداری از شبکه های چندگانه راه های پدید آمده، با ایرانیان و فرهنگ و تمدن آنان آشنایی یافته اند. راههای مزبور از نظر اقتصادی و سیاسی نیز اهمیت داشته اند اما راه ابریشم به عنوان پیوند دهنده شرق ایران یعنی چین به غرب ایران یعنی بیزانس و کشورهای ساحل مدیترانه، از اهمیت بیشتری برخوردار بوده است.



در بسیاری از مجموعه تمدنهای جاده ابریشم نشانهای تمدن ایران باستان و ایران اسلامی و اقوام همجوار دیده می شود که بارزترین این منطقه ها فِرغانه ، بدخشان ، ماوراءالنهر، خوارزم، سمرقند، بخارا، تِرمِذ، بلخ، خُجند، مرو، هرات و ده ها شهر دیگری است که هر ساله پژوهشگران و گردشگران زیادی را به خود جلب می کنند.

 

جاده شاهی از شوش (در جنوب غربی ایران کنونی) شروع می شد و پس از گذشتن از بین النهرین تا آسیای صغیر و شهر اِفِسوس (در غرب ترکیه) ادامه می یافت و طول آن دو هزار و ششصد و هشتاد کیلومتر بود. این راه که علاوه بر کارکرد نظامی و اطلاعاتی و امنیتی کارکردهای دیگری مانند بازرگانی و تبادل فرهنگی داشت، برای نخستین بار ارتباط اقوام متمدن را در سطح جهانی برقرار کرد. جاده شاهی بعدها به عنوان بخشی از جاده های گسترده ابریشم درآمد که در دوره اشکانی ، از ساحل دریای مدیترانه تا ایالت سین کیانگ چین ادامه داشت و ایران حلقه واسط آن بود و در کانون این جاده قرار داشت . در مسیر طولانی جاده ابریشم تمدنها و ادیان و فرهنگهای متعددی قرار داشتند و این جاده بیش از دو هزار سال ، آنها را به هم پیوند داده بود. در بسیاری از مجموعه تمدنهای جاده ابریشم نشانهای تمدن ایران باستان و ایران اسلامی دیده می شود که حاکی از حوزه نفوذ و اقتدار ایران بر این منطقه است.



ایران برخلاف چین و هند که در حدود خاوری جهان جای داشتند، در کانون جغرافیایی جهان جای داشت و پیوسته در دسترس امکانات ارتباطات جهانی قرار داشت. فرهنگ ایرانی برخلاف فرهنگهای یاد شده همیشه در دادوستد با فرهنگها بیگانه بود و در کانون راههای ارتباطی جهان از انواع ارتباطهای مادی و معنوی برخوردار بود. به همین دلیل ، تحول فرهنگی ایران ، تحولی برون زا بود وبر خلاف چین و ژاپن نمی توانست در چارچوب مرزهای جغرافیایی و محلی و منطقه ای خود تحول فرهنگی درون زایی را تجربه کند. به باور پژوهشگران فرهنگ ایرانی در صورتی می توانست دوام بیاورد و ادامه حیات دهد که نقش یک میانجی خلاق را درمیان فرهنگهای گوناگون بازی کند.



اشکانیان به جاده ابریشم توجه خاصی داشتند و ساسانیان نیز که وارث اشکانیان بودند از این راه بهره برداریهای فراوانی کردند. در این دوره نیز مانند دوره اشکانی ، مرکز جاده ابریشم در شهر تیسفونِ بین النهرین پایتخت ایران قرار داشت . در دوره ساسانی ایرانیان علاوه بر تجارت ابریشم خام، تولید پارچه های نفیس ابریشمی را نیز آغاز کردند و تولیدکنندگان ماهری به ویژه در تولید بافته های لطیف شده بودند. ابریشم خام چین در کارگاههای ابریشم بافی انحصاری دولت ساسانی در شوش ، جندی شاپور و شوشتر به پارچه های ابریشمی تبدیل و از طریق جاده های ابریشم صادر می شد.شگفت آنکه طرحها و پارچه های ابریشمین این دوره نه تنها در سراسر اروپا رواج داشت بلکه حتی به چین و ژاپن نیز می رسید. وجود پارچه های ابریشمی ساسانی در موزه سلطنتی ژاپن مؤید این واقعیت است.

ساسانیان

ساسانیان علاوه بر راههای خشکی بر راههای دریایی جاده ابریشم نیز تسلط یافتند و با تشکیل یک نیروی دریایی قدرتمند و فعال کردن کشتیهای تجارتی در خطوط دریایی، با قدرت امپراتوری روم در دریاهای شرق مقابله کردند و تقریباً آنها را از این دریاها بیرون راندند. ایرانیان در همین دوره در جزایر سراندیپ و سواحل مالایا و سایر جزایر و سواحل هند تجارتخانه هایی دایر کرده و در این نقاط مسکن گزیده بودند. این تسلط دریایی بر بنادر بازرگانی اقیانوس هند، پس از این دوره و در عصر اسلامی نیز همچنان پابرجا ماند.

راه معروف به ادویه که از خلیج فارس و دریای عمان و اقیانوس هند به شبه قاره ادویه خیز هند می رسید، در این دوره به همت نیروی دریایی ساسانی و بازرگانان دریانورد ایرانی رونق گرفت و ادویه هندی از این طریق به بین النهرین (تیسفون) انتقال داده شده و از آنجا از راه خشکی جاده ابریشم به مدیترانه و رم و سپس به بیزانس صادر می شد. بازرگانان ایرانی از این طریق حتی تا بندر جنوبی چین در کانتون پیش می رفتند و ابریشم را مستقیماً از خود چینیان در این بندر می خریدند.



تا زمان سقوط دولت ساسانی و پیش از مسلمان شدن مردم ماوراءالنهر و خوارزم و ترکستان ، تجارت راههای ترکستانی جاده ابریشم تقریباً در انحصار ایرانیان سُغدی ماوراءالنهر بود و آنها همچون گذشته در سراسر این منطقه تشکیلات بازرگانی داشتند و نفوذ فرهنگی فراوانی داشتند. در این دوره، کشتیهای دریانوردان ایرانی تا بنادر ویتنام، از جمله هانوی، و بندر جنوبی چین، کانتون، پیش می راندند.

وجود راههای ارتباطی در سراسر حوزه فرهنگی ایران پیوسته امکان ارتباط فرهنگ ایرانی را با فرهنگهای اقوام دیگر فراهم می ساخت. از طریق همین راهها فرهنگ ایرانی و اقوام ایرانی تا چند سده پیش همیشه در تبادل بازرگانی و فرهنگی با فرهنگها و اقوام دیگر جهان بودند.


ایران زمین به مفهوم جغرافیایی به ویژه جغرافیای فرهنگی و تاریخی، از پایگاه های تمدنهای نخستین و کانون شکفتگی های دین، اندیشه و هنر و دستاوردهای حیاتی و مادی است. این سرزمین زیستگاه قومها و تیره های گوناگون و مهاجرتها و کوچهای تاریخی آنان ، و نیز آوردگاه نبردها و منازعه ها و یورشهای محلی و قاره ای به شمار می رود. به دلیل این ارتباطات گستره است که ایران توانسته است شبکه های متعدد راه ها را فراهم آورد که به یاری آن ، هر منطقه از مجموعه تمدنی بشر بتواند پیوند مؤثری با منطقه های دیگر داشته باشد.


به عبارت دیگر ، ایران در مرکز جغرافیایی تمدنها و فرهنگهای جهان کهن قرار داشته است ، یعنی چین و هندوستان در شرق، بین النهرین، مصر و مدیترانه یونانی و رومی در غرب. به همین دلیل راه هایی پدید آورده که علاوه بر اهمیت منطقه ای و قومی به لحاظ جهانی نیز نقش مؤثر و فراوانی داشته و به معنای واقعی شرق و غرب جهان را به یکدیگر پیوند داده است. چنانکه راه های ابریشم که تا یکصد سال پیش گویی منحصر به یک منطقه و یک دوره تاریخی به شمار می رفت، اکنون مشخص شده است که از عصر باستان تا دوره های اسلامی و از آن زمان شکوهمند تاریخی تا عصر حاضر که «تکنولوژی» بر جهان سلطه یافته، هنوز هم از کارایی و اهمیت تاریخی و فرهنگی برخوردار است .



با استناد به منابع موجود می توان دریافت که در جهان قدیم ، بسیاری از نهضتهای فکری یا تلاشهای فرهنگی و هنری از جاده ابریشم برای تبلیغ اهداف خود بهره برداری کردند. بسیاری از مبلغان، متشرعان و فقیهان مسلمان و به مرور عارفان و شاعران مسلمان و ایرانی نیز از این راه برای نشر عقاید و اندیشه های خود بهره بردند . در اعصار اسلامی بازرگان مسلمانان ،عرب و ایرانی، عالم را درنوردیدند. ایرانیان مسلمان در دریاهای بزرگ و اقیانوسها، دریانوردی پیشرفته ای داشتند و کالاهای خود را از این سو بدان سو می بردند و به فروش می رساندند و کالاهای جدیدی را می خریدند و به جایگاه نخستین باز می گشتنند. در این رفت و بازگشت، خواسته یا ناخواسته ، فرهنگها و عقیده ها در تبادل با یکدیگر قرار می گرفتند.



با آمدن چینیان و ترکان به نواحی داخلی ایران برخی از نهادهای فرهنگی مردم آسیای شرقی به ایران نفوذ کرد. در راستای تولید ابریشم و کاغذ توسط چینیان، یعنی مردم خُتَن و چای توسط هندیان و بازرگانی میان این سرزمینها با ایران، عناصر فرهنگی آنان نیز در ایران رسوخ می کرد.

با پیدایش دین اسلام و فتوحات مسلمانان در مشرق زمین و آشنائیهای مدنی و فرهنگی اقوام گوناگون با یکدیگر، شیوه های ارتباطی نیز متحول شد. به همین دلیل بازرگانی، سیاحت و مراودات تبلیغاتی نقش جدیدی پیدا کرد. سپاهیان اسلام پس از فتح بین النهرین و تیسفون در مسیرهای چندگانه جنوب و مرکز ایران و مسیر ویژه خراسان و شرق ایران پیشروی کردند و در همان سده یکم قمری خراسان و ماوراءالنهر توسط مسلمانان فتح شد و در سال 96 قمری ، کاشغَر به عنوان «دروازه چین» فتح شد. از این رو بخش شرقی جاده ابریشم زیر نظر حکام و والیان مسلمان قرار گرفت و با فتح بخشهای غربی آسیا در پهنه دریای مدیترانه ، قسمت عمده و بنیادی جاده های ابریشم تقریباً به طور کامل در پهنه قلمرو مسلمانان قرار گرفت.


جاده ابریشم حیات اقتصادی و تمدنی خود را به عصر اسلامی رساند، با ادیان گوناگون در پیوند و تعامل قرار گرفت و تا سده های پانزدهم و شانزدهم میلادی توانمندی خود را نگاه داشت. اما با ورود استعمار اروپا به آسیا و کشف راه های جدید دریایی ، ایجاد دگرگونی در مسیر راه ها و احداث راه های جدید بر پایه منافع استعمارگران ، شبکه تاریخی راه های گذشته آسیا از هم گسست و حیات طبیعی و اجتماعی ملتهای آسیایی دگرگون شد.

 

با روی کار آمدن ساسانیان به جای اشکانیان ، نیز تغییر مهم و تعیین کننده ای در پهنه جغرافیایی فرمانروایی ایرانیان روی نداد و ایران مانند گذشته بر نیمی از جهان متمدن آن زمان فرمانروایی می کرد و نیمی دیگر را به امپراتوری روم واگذاشته بود. در این دوره ایرانیان ماوراءالنهر به ویژه سُغدیان که در شهرهای سمرفند و بخارا تمرکز داشتند، رهبری فعالیتهای بازرگانی و فرهنگی را در ترکستان چین در دست داشتند و بیشتر آن تحت نفوذ مستقیم تمدن ایرانی بود. در این زمان ترکستان چین در واقع بخشی از ایران خارجی بود که تا چین گسترده می‌شد.

در حکومت ساسانیان برخلاف دوره اشکانیان که تماس ایرانیان با رومیان بیشتر رویارویی نظامی بود، روابط و تبادلهای فرهنگی و علمی نیز میان دو تمدن برقرار شد . اسیران جنگی روم در شهرهای ایران اسکان داده شدند و از مهندسان رومی که در این کار مهارت داشتند، برای ساختن تأسیسات زیربنایی و از دانشمندان آنها به ویژه پزشکان در کانونهای علمی مانند دانشگاه بزرگ و بلندآوازه "جُندی شاپور" استفاده شد.


آخرین ویرایش: - -

 
پنجشنبه 15 آذر 1397 12:29 ب.ظ

Cheers, Numerous postings.

cialis en 24 hora prices on cialis 10 mg cialis 100mg suppliers acquisto online cialis cialis alternative non 5 mg cialis generici buy generic cialis cialis generico postepay we recommend cialis best buy cialis daily reviews
چهارشنبه 14 آذر 1397 04:00 ق.ظ

Info certainly used!.
cialis in sconto cialis 5 mg schweiz viagra or cialis cialis manufacturer coupon buy name brand cialis on line cialis online cialis prezzo di mercato cialis daily dose generic cialis pills we recommend cialis info
سه شنبه 13 آذر 1397 04:53 ب.ظ

Thanks! Helpful stuff!
click here take cialis order a sample of cialis cialis patent expiration estudios de cialis genricos we use it 50 mg cialis dose cialis canada on line cialis kaufen bankberweisung prices on cialis 10 mg i recommend cialis generico cialis side effects
دوشنبه 12 آذر 1397 05:29 ب.ظ

Whoa lots of superb facts!
trusted tabled cialis softabs only best offers cialis use order generic cialis online cialis 20 mg cut in half cialis herbs cialis online nederland click here to buy cialis cialis canada on line tadalafil generic prescription doctor cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 04:54 ب.ظ

This is nicely expressed! !
cialis canada on line cheap cialis cialis en 24 hora cialis pas cher paris cialis efficacit cialis generico postepay when will generic cialis be available achat cialis en suisse cialis et insomni cialis tadalafil
شنبه 10 آذر 1397 05:29 ب.ظ

Helpful data. Regards.
precios de cialis generico cialis online napol cialis bula cialis para que sirve where to buy cialis in ontario cialis flussig walgreens price for cialis click now buy cialis brand cialis 5mg prix we choice cialis pfizer india
شنبه 10 آذر 1397 04:28 ق.ظ

You mentioned this really well.
we like it safe cheap cialis cialis pas cher paris non 5 mg cialis generici estudios de cialis genricos can i take cialis and ecstasy generic cialis soft gels free generic cialis generic cialis pill online look here cialis order on line import cialis
جمعه 9 آذر 1397 05:12 ب.ظ

Wow a lot of great material!
cialis australia org buy generic cialis prices on cialis 10 mg cialis generic how to buy cialis online usa usa cialis online generic low dose cialis cialis official site cialis daily reviews cialis prezzo in linea basso
پنجشنبه 8 آذر 1397 06:16 ق.ظ

Many thanks, Numerous facts!

i recommend cialis generico buying cialis on internet cialis 5mg prix buy cialis acheter du cialis a geneve cialis generika cialis canadian drugs we like it safe cheap cialis buy cialis tesco price cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 05:15 ب.ظ

Appreciate it! Plenty of tips.

cialis wir preise tadalafil walgreens price for cialis generic cialis pill online cialis daily cialis herbs cialis venta a domicilio cialis 05 only now cialis 20 mg low cost cialis 20mg
چهارشنبه 7 آذر 1397 05:41 ق.ظ

Thanks a lot! A good amount of info.

wow cialis tadalafil 100mg compare prices cialis uk buy cialis cheap 10 mg cialis authentique suisse cuanto cuesta cialis yaho chinese cialis 50 mg cialis generic il cialis quanto costa cipla cialis online cialis kaufen bankberweisung
جمعه 20 مهر 1397 12:00 ب.ظ

Regards. Quite a lot of information.

vardenafil 20mg levitra 20mg levitra without a doctor prescription buy levitra generic buy levitra 20 mg levitra 20mg buy levitra buy levitra online levitra online levitra
سه شنبه 10 مهر 1397 08:44 ب.ظ

Useful stuff. Thank you!
tadalafil 5mg link for you cialis price low dose cialis blood pressure cialis 200 dollar savings card cialis generico lilly cialis baratos compran uk price cialis best get cheap cialis cipla cialis online cialis 5mg billiger
یکشنبه 1 مهر 1397 02:20 ق.ظ

Incredible a lot of excellent tips.
canada medication pharmacy pharmacy canada 24 canadian pharmacy viagra brand canadian cialis canada online pharmacies medication canadianpharmacy Northwest Pharmacy canadian pharmacy cialis canadian pharmacies-24h prescription drugs without prior prescription
پنجشنبه 15 شهریور 1397 03:16 ب.ظ

You mentioned this adequately!
cialis canada on line tadalafil 5mg cialis generika in deutschland kaufen cialis usa cost cialis manufacturer coupon cialis 5 mg effetti collateral dose size of cialis cialis tablets for sale cialis usa cost discount cialis
سه شنبه 13 شهریور 1397 09:56 ق.ظ

Fine content. Regards!
buy viagra in china buy viagra online canada no prescription buying cheap viagra canadian pharmacy buy viagra alternative where to buy viagra uk buy viagra online generic viagra generic online pharmacy how can i order viagra best buy viagra
یکشنبه 11 شهریور 1397 05:12 ب.ظ

Really all kinds of wonderful information!
we choice free trial of cialis il cialis quanto costa cialis 20 mg effectiveness prezzo di cialis in bulgaria cialis 5mg billiger cialis prezzo al pubblico india cialis 100mg cost cialis official site how to buy cialis online usa cipla cialis online
سه شنبه 23 مرداد 1397 06:08 ق.ظ

Nicely put, Appreciate it.
viagra purchase uk purchase viagra where can i buy real viagra get viagra online prescription viagra uk price order viagra online can you buy viagra at walgreens viagra online pharmacy uk online pharmacy generic viagra viagra best buy
جمعه 7 اردیبهشت 1397 11:49 ب.ظ

Kudos. Fantastic information!
we use it cialis online store cialis generico in farmacia cialis side effects dangers click here cialis daily uk cialis daily new zealand when will generic cialis be available link for you cialis price cialis online deutschland cialis 20 mg effectiveness cialis from canada
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 07:04 ب.ظ

Many thanks! A lot of advice.

how to get viagra prescription online order viagra buying viagra ireland buy viagra paypal where to buy sildenafil uk buy generic viagra uk best place buy viagra online viagra online no prescriptions get online prescription for viagra buy viagra cvs
شنبه 18 فروردین 1397 09:20 ق.ظ

You stated that fantastically.
click now cialis from canada where to buy cialis in ontario cialis sans ordonnance weblink price cialis order a sample of cialis cialis et insomni cialis en 24 hora compare prices cialis uk viagra cialis levitra buy cialis cheap 10 mg
دوشنبه 28 اسفند 1396 02:49 ب.ظ

Info well taken.!
tadalafil generic buy cialis sample pack cialis reviews cialis 5 mg achat cialis en suisse acheter cialis kamagra cialis with 2 days delivery prezzo di cialis in bulgaria cialis pas cher paris what is cialis
جمعه 17 آذر 1396 07:55 ق.ظ
Magnificent beat ! I would like to apprentice at the same time
as you amend your site, how could i subscribe for a weblog site?
The account helped me a appropriate deal.
I were tiny bit acquainted of this your broadcast provided
vivid transparent concept
سه شنبه 28 شهریور 1396 05:59 ق.ظ
I'm curious to find out what blog system you happen to be using?

I'm having some small security issues with my latest blog and I'd like to find something more secure.
Do you have any suggestions?
شنبه 15 آبان 1395 01:42 ب.ظ
سلام گلم باشه راستی یه وبلاگ طراحی کردم و تمام کسایی که وبلاگ خوب و باحال دارند رو دعوت به تبادل لینک کردم . از تو هم دعوت می کنیم به جمع ما بیای
شنبه 15 آبان 1395 12:57 ب.ظ
سلام عزیز انتظار زیادی ازتون ندارم فقط دلم میخواد بهم سر بزنید و نطرتون را بگین و با هم تبادل لینک داشته باشیم منتظرم گلم
شنبه 15 آبان 1395 09:40 ق.ظ
تیم بازاریابی کشوری املاک, درج آگهی ملکی خود را به ما بسپارید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر